





![]() | Bugün | 64 |
![]() | Dün | 203 |
![]() | Bu Ay | 754 |
![]() | Tüm Zaman | 21654 |
| Mısır Meselesi ve Mehmet Ali Paşa İsyanı |
|
|
|
|
Fransa’nın Mısır’ı işgali sırasında Mısır’a gönderilen orduda yer alan Kavalalı,gösterdiği başarılarla kısa sürede yükselmiş ve mısır valiliğini ele geçirmişti.Kavalalı Kölemen beylerini ortadan kaldırarak otoritesini artırmış ,tarım ,ticaret ve bayındırlık çalışmalarıyla Mısır’ı kalkındırmış;Fransız subaylar vasıtasıyla Avrupa tarzında güçlü bir ordu kurmuştu. Edirne Antlaşmasıyla Yunanistan bağımsızlığını kazanınca Kavalalı Mora valiliğine atanamadı.Mehmet Ali Paşa buna karşılık Girit ve Suriye valiliklerini istedi.İsteği merkezi otoriteye aykırı bulunarak reddedilince isyan etti.Oğlu İbrahim Paşa’yı Suriye üzerine gönderdi.Mısır ordusu kısa sürede Suriye,Adana ve Konya’yı alarak İstanbul üzerine yöneldi. Osmanlı Devleti Kavalalı ile başa çıkamayacağını anlayınca İngiltere’den yardım istedi,fakat alamadı.Fransa’ya da güvenmediği için Rusya’dan yardım istemek zorunda kaldı.Rus askerleri İstanbul’a geldi. Osmanlı –Rus yakınlaşmasını çıkarlarına aykırı gören İngiltere ve Fransa soruna el atarak Osmanlı ile Kavalalı arasında Antlaşma yapılmasını sağladılar(1833). Kütahya Antlaşması(1833) : • Mehmet Ali Paşa’ya Mısır ve Girit valiliklerine ek olarak Şam ;Cidde valiliği ve Adana muhasıllığı(vergilerini toplama hakkı) ise İbrahim Paşa’ya verildi. Sonuçları : • Doğu Akdeniz’de Osmanlı Devletinin etkinliği azaldı.Denetim Kavalalı’nın eline geçti. • Mısır ve Boğazlar uluslar arası bir sorun haline geldi. • Osmanlı Devleti’nin bir valisi ile başa çıkamayacak kadar güçsüz düşmesi ,batılıların Osmanlı üzerindeki ticari ve siyasi baskılarını arttırdı. II.Mahmut hem Kavalalı’dan çekiniyor,hemde İngiltere ve Fransa’ya güvenmiyordu.Bu nedenle Rusya ile yakınlaştı ve Hünkar İskelesi Antlaşmasını yaptı(1833). Antlaşmaya göre : • Osmanlı bir saldırıya uğrarsa Rusya yardım gönderecek,masraflarını Osmanlı karşılayacaktı. • Rusya bir saldırıya uğrarsa Osmanlı Rusya’nın savaştığı devletlere boğazları kapatacaktı. • Antlaşma sekiz yıl geçerli olacaktı. Sonuç: • Rusya ile Osmanlı arasında bir ittifak ve dayanışma antlaşması imzalandı. • Rusya’nın Karadeniz’deki güvenliği arttı. • Osmanlı son kez boğazlar üzerindeki egemenlik haklarını kullandı.Boğazlar İngiltere ve Fransa’ya kapandı. • Antlaşma İngiltere’nin çıkarlarına ters düştüğü için Rusya ile karşı karşıya kaldı. • Batılılar antlaşmanın yürürlüğe girmemesi için çaba sarf ettiler.Mısır sorununa ek olarak,boğazlar sorunu da uluslar arası bir sorun haline geldi. İngiltere Mısır ve Boğazları uluslar arası bir sorun haline getirmişti.Osmanlı Devleti,bu sorunların çözümünde İngiltere’nin desteğini sağlamak için İngiltere ile 1838’de Baltalimanı Ticaret Sözleşmesini imzaladı ve İngiltere’ye geniş bir takım haklar verdi. Kütahya Antlaşması her iki tarafı da memnun etmediği için savaş yeniden başladı.Osmanlı ordusu Nizip’te tekrar yenildi.Bu arada II.Mahmut öldü ve yerine I.Abdülmecit padişah oldu(1839). I.ABDÜLMECİT DÖNEMİ (1839-1861) I.Abdülmecit ,Mısır ve Boğazlar sorunlarının çözümünde batılı devletlerin desteğini elde etmek için Tanzimat Fermanını ilan etti. Mısır Sorunun Çözümü: İngiltere Rusların Nizip yenilgisi üzerine tekrar devreye girmesini istemediği için Mısır sorunu görüşmek üzere Londra’da bir konferans topladı.Konferansa İngiltere,Avusturya,Prusya,Rusya ve Osmanlı katıldı.Fransa katılmadı.Yapılan antlaşma ile sorun çözümlendi.Batılılar Kavalalı ya karşı Osmanlıyı korumaya ve antlaşmayı kabul etmemesi halinde Kavalalı ile savaşmaya karar verdiler. Londra Antlaşması(1840): • Mısır hukuken Osmanlıya bağlı kalacak ,fakat valiliği babadan oğla geçmek şartıyla Mehmet Ali Paşa’ya bırakılacak. • Suriye ,Girit ve Adana’nın yönetimi Osmanlıda kalacak. • Mısır vergileri padişah adına toplanacak ve dörtte biri İstanbul’a gönderilecek. Londra sözleşmesini kabul etmeyen Kavalalı tekrar saldırıya geçti.İngiltere ve Avusturya Osmanlı’yı destekleyerek,Beyrut’a asker çıkardılar.Bu gelişmeler üzerine Kavalalı konferans kararlarını kabul etmek zorunda kaldı. Sonuç: • Mısır sorunu çözümlendi.Mısır’a özerklik verildi.Osmanlı Devletinde ilk kez bir valilik bu kadar güçlenerek saltanat niteliği kazandı. • İngiltere bağımsız bir Mısır Devletinin kurulmasını önleyerek,sömürgelerine giden yolu güvenceye aldı.Fransa’nın Kavalalı kozunu kullanmasını önledi. • Doğu Akdeniz7de İngiltere’nin daha aktif bir rol oynaması ,Rusya açısından olumsuz bir gelişme oldu |